حواله یا برات، یک راهکار اقتصادی برای تسهیل در معاملات و حمل و نقل پول میباشد. تاریخچه تکامل این وسیله در طول سالها نشاندهنده تغییرات زیاد در فعالیتهای تجاری بین افراد در سطح جهان است. از مبادله کالا به کالا و استفاده از سکه تا چاپ پول، این فرآیندها تحت تأثیر تکنولوژی و نیازهای اجتماعی قرار گرفتهاند.با مواجهه با چالشهای حمل و نقل پول و نیاز به آسانی در معاملات، ذهن انسان به دنبال راهکارهای جدیدی برای تسهیل فرآیند معاملات مالی و حمل و نقل پول بوده است. این تلاشها به منظور بهبود و سادهتر کردن تعاملات اقتصادی و مالی میان افراد و شرکتها صورت گرفتهاند.
در این مقاله از مجموعه مقالات آموزشی حسابداری موسسه آموزش حسابداری رهبر حساب، به معرفی و آشنایی با حواله یا برات به عنوان یک ابزار مالی کارآمد میپردازیم. این وسیله نه تنها به تسهیل در انجام معاملات کمک میکند بلکه به راحتی حمل و نقل پول را فراهم میسازد، باعث سهولت و شفافیت در فرآیند انتقال ارزش مالی میان افراد و سازمانها میشود.
اگر به حسابداری علاقه مندید و سعی در ورود به بازار کار را دارید پیشنهاد می کنیم در دوره آموزش حسابداری بازار کار شرکت کنید.
حواله چیست؟
حواله به عنوان یکی از اسناد حیاتی و گستردهاستفاده در دنیای تجارت معاصر شناخته میشود. این سند تجاری در واقع به دیگران اجازه میدهد تا مبلغی را در زمان معینی به یک شخص یا حوالهگیرنده دیگر پرداخت نمایند. حواله در اصطلاح تجاری به معنای تعهد شخص بدهکار به پرداخت یک مبلغ مشخص در یک زمان مشخص به شخص طلبکار است. این سند از طرف فرد طلبکار صادر میشود و بدهکار متعهد میشود که در زمان تعیینشده، مبلغ مربوطه را به شخص یا موجودی خاصی پرداخت کند.
استفاده از حواله به عنوان یک ابزار مالی و تجاری نه تنها به نحوهی سهولت در انجام معاملات کمک میکند بلکه نقل و انتقال وجوه را ساده و شفاف میسازد. این سند تجاری به دلیل تعهدات مشخص و زمان مشخصی که در خود جای داده است، از اهمیت ویژهای در اطلاعات مالی و تجاری برخوردار است. همانند امروزه که با وجود سامانه مودیان باید معاملات شفاف سازی شوند و کسب و کارها ملزم به ارسال صورتحساب الکترونیکی هستند. به این منظور مودیان هم قادر به استفاده از نرم افزار واسط سامانه مودیان و هم در صورت نیاز، دستگاه کارتخوان سامانه مودیان هستند که به ارسال سریع و بدون خطای فاکتورها کمک کرده و امکانات و طرح های فراوانی را شامل می شوند.
بررسی تفاوت میان حواله و برات
کلمه “برات” در زبان فارسی به معنای “برای تو” است و از این روی به معنای حواله نیز به کار میرود. مفهوم این کلمه نشاندهنده این است که با صدور این سند، آنچه متعلق به فرد صاحب سند است، برای فرد دیگری خواهد بود. ریشه این واژه نه تنها معانی آن را توضیح میدهد بلکه به وضوح نشاندهنده ارتباط و تعهدات مالی میان افراد است.
استفاده از حواله یا برات در سیستم بانکداری از دوران داریوش کبیر در ایران شیوهای رواج داشته است و الواح تاریخی نیز نشاندهنده استفاده از این ابزار در زمانهای گذشته میباشد. اهمیت برات به قدری است که در قانون تجارت، بخشی ویژه به مادهها و قوانین مرتبط با برات و حواله اختصاص یافته است، از ماده 223 تا 304 در باب چهارم فصل اول. این اقدام نشاندهنده اهمیت حقوقی و تجاری این اسناد در فضای تجارت و معاملات مالی میباشد.
اگر سوال مالی یا مالیاتی دارید، می توانید آن را در بخش پرسش و پاسخ کافه سؤال رهبر حساب مطرح کنید تا کارشناسان ما در کوتاه ترین زمان بهترین پاسخ را در اختیارتان قرار دهند.
ظهرنویسی یا پشت نویسی چیست؟
طبق ماده 245 قانون تجارت، انتقال برات یا حواله توسط ظهرنویسی این اسناد انجام میشود. برای مثال، فرض کنید مبلغ 10 میلیون تومان از یک شخص به شما حواله داده شده است و شما تصمیم دارید که به جای دریافت نقد، این حواله را به شخص دیگری واگذار کنید تا بدهی خود را تسویه کنید. به منظور رعایت قوانین و حقوق مرتبط، شما موظف به ظهرنویسی حواله یا برات هستید. این عمل برای اعتبار و قانونی بودن تبادل مالی بسیار حیاتی است.
احتمال دارد شخص بعدی نیز همین حواله را به فرد دیگری انتقال دهد، در این صورت، فردی که آخرین بار حواله به او واگذار شده است، به عنوان دارنده نهایی حواله شناخته میشود. تمام افراد مشارکتکننده در این فرآیند به جز فرد صادرکننده حواله و فرد دریافتکننده، به عنوان ظهرنویس محسوب میشوند. این قاعده نشاندهنده حقوق و تعهدات مختلف در زنجیره انتقال حواله است.
مزایا و معایب برات یا حواله
زیرا استفاده از برات یا حواله با مزایای فراوانی همراه است، این ابزار به یکی از مهمترین ابزارهای مالی تبدیل شده است.
مزایای این سند تجاری عبارتند از:
- عدم نیاز به حرکت فیزیکی و مستقیم پول در معاملات مالی، که این امر از دیدگاه راحتی و امنیت برای طرفین معامله بسیار ارزشمند است.
- افزایش امنیت در معاملات؛ زیرا اطلاعات مرتبط با حواله یا برات برخلاف پول نقد، با استفاده از روشهای امنیتی پیشرفته قابل مدیریت و پیگیری میشود.
- نیاز به فضای کمتر برای نگهداری حواله یا برات نسبت به پول نقد، که این امر به مدیریت آسانتر و کاهش هزینههای نگهداری منجر میشود.
- در برخی موارد، عدم نیاز به پرداخت کارمزد یا مالیات بیشتر، به ویژه زمانی که صدور حواله خارج از نظام بانکی صورت گیرد. این مزیت مختصراً به توانایی خلق پول نیز مرتبط است.
استفاده از برات یا حواله، همانند هر ابزار مالی دیگر، همواره با معایب خود همراه است و لازم است به قوانین مرتبط با حوالهها با دقت توجه کنید.
- در این راستا، برخی از معایب استفاده از برات یا حواله به شرح زیر میباشد که باید به آنها توجه داشت:
- عدم ثبت رسمی بیشتر حوالهها، که موجب نقص در شفافیت و افزایش خطرات کلاهبرداری و از بین رفتن اعتبار افراد میشود.
- ضعفهای قانونی درباره حواله یا برات، به ویژه هنگام دریافت یا صدور آن، نیازمند داشتن شاهدانی قابل اعتماد میباشد، که این امر به معنای کاهش امانت و امنیت معاملات است.
- ارزش حواله یا برات مانند پول نقد است و به مرور زمان ارزش اولیه آن کاهش ممکن است.
- حوالهها به عنوان کاغذهای ساده، به راحتی قابل تقلب یا تخریب هستند که میتواند باعث ایجاد حوالههای تقلبی یا مخدوش شود و برای دیگران مخاطرهآمیز باشد.
حواله کرد در برات به چه معنی است؟
اصطلاح “حوالهکردن” به مفهوم انتقال یک سند تجاری به شخص ثالث اشاره دارد. به عبارت دیگر، با خط زدن عبارت “حوالهکردن”، اختیار واگذاری سند تجاری به شخص ثالث از دست میرود. این اقدام به معنای قابل ظهرنویسی یا پشتنویسی سند تجاری است. اهمیت این مسئله در اینجا جای دارد که با خط زدن عبارت “حوالهکردن”، امکان انتقال سند به دیگران ممکن است سلب شود.
در حواله، توانمندی ظهرنویسی یا پشتنویسی سند تجاری وجود دارد. این اقدام میتواند به معنای اختیار واگذاری سند به شخص ثالث باشد. اطلاع داشته باشید که در مورد برات، این امکان وجود دارد که تنها به یک شخص معین صادر شود. اما در مورد سفته یا چک، میتواند به عنوان حامل برای انتقال به شخص معین یا شخص دیگری عمل کند.
تفاوت حواله یا برات با چک و سفته
🔹 برای دریافت چک، لازم است حتماً یک حساب بانکی داشته باشیم، در حالی که صدور برات یا حواله نیاز به حساب بانکی ندارد.
🔹 در صورتی که دارنده چک به بانک مراجعه کند و موجودی کافی برای پرداخت چک را نداشته باشد، امکان برگشت چک وجود دارد؛ اما در حواله یا برات به دلیل جنبه تجاری و مدنی آن، این امکان وجود ندارد.
🔹 صدور چک توسط بانکها انجام میشود، اما در برات هر شخصی میتواند صادر کننده یا نقد کننده برات باشد.
🔹 طبق قوانین، مبلغ نوشته شده بر روی چک باید در حساب بانکی ما موجود باشد، در حالی که در برات میتوان مبلغ را در آینده تأمین کرد.
🔹 برات برای پرداخت در آینده استفاده میشود، در حالی که چک را میتوان در حال حاضر یا در آینده صادر و وصول کرد.
🔹 یکی از اختلافات اساسی بین برات و سفته، تعداد افراد مرتبط با آنهاست. در فرآیند برات، معمولاً سه نفر شرکت میکنند:
- صادر کننده برات (محیل یا براتکش)
- دریافت کننده وجه برات (محال له)
- پرداخت کننده وجه برات (محال علیه)
اما در مورد سفته، تنها دو نفر شرکت کننده عبارتند از:
- متعهد
- متعهد له
🔹 در برات، براتگیر ملزم به قبول و پرداخت وجه میباشد، در حالی که در سفته، مسئولیت قبول وجه بر عهده متعهد است؛ به عبارت دیگر، در سفته نیازی به قبول وجه از سوی متعهد له وجود ندارد.
🔹 یکی از شرایط مهم برات، مکان و روش پرداخت وجه آن است؛ اما در سفته، پس از امضای متعهد، تعیین وجود مکان پرداخت اهمیتی ندارد.
🔹 صدور برات به تنهایی به عنوان یک عمل تجاری در نظر گرفته میشود؛ در حالی که سفته تجاری محسوب میشود زمانی که طرفین معامله تاجر، صراف یا بانکدار باشند.
قبول برات و نکول چیست؟
قبول برات به معنای تعهد به پرداخت مبلغ مشخص در برات توسط براتگیر است. به عبارت دیگر، برات گیر ملزم به پرداخت مبلغ مشخص در برات به صادرکننده آن است، حتی اگر به وی بدهکار نباشد. این فرآیند به صورت زیر انجام میشود:
♦️ در مرحله اول، فرد صادرکننده برات (برات دهنده) با استفاده از مهر یا امضا، برات را تصدیق میکند.
♦️ در مرحله دوم، برات گیر نشان میدهد که او آماده است مبلغ برات را پرداخت کند.
اصطلاح “نکول” به معنای عدم قبول برات است. به عبارت دیگر، برات گیر اعلام میکند که او آماده نیست مبلغ برات را پرداخت کند. در این صورت، یک اعتراض نامه نکولی صادر میشود و توسط شخص سومی که به عنوان نکول کننده شناخته میشود، برات را قبول نمیکند. به این ترتیب، مسئولیت پرداخت مبلغ به صادرکننده برات به عهده شخص سوم میباشد.
قبول یا نکول برات باید در خود برات با درج تاریخ مشخص شود، در غیر این صورت اعتراض نامه نکولی معتبر نخواهد بود.
🔻مفصل دوم در بخش چهارم قانون تجارت از ماده 228 تا 240 به نکول یا عدم قبولی برات اشاره دارد.
نتیجه گیری
در پایان این مقاله، به این نتیجه میرسیم که حواله یا برات به عنوان یک ابزار مالی با مزایا و معایب خاص خود، نقش مهمی در معاملات پولی دارد. از یک سو، این ابزار میتواند سهولت و امنیت بیشتری در معاملات فراهم کند و از نیاز به حمل نقدینگی جلوگیری کند. از سوی دیگر، نکاتی چون عدم شفافیت و قابلیت سوءاستفاده در استفاده از حواله یا برات وجود دارند. با توجه به پیشرفت فناوری و تحولات در عرصهٔ مالی، انتظار میرود که در آینده ابزارهای جدیدتری معرفی شود. اهمیت اکتساب دانش با استفاده از مطالعه مقالات حسابداری و مالی برای بهترین استفاده از این ابزارها از اهمیت خاصی برخوردار است. به عنوان جامعهٔ مالی، هوشمندانه استفاده کردن از این ابزارها و آموزش مداوم در زمینهٔ تحولات مالی، کلانترین اقدام ممکن به نظر میرسد. در این مقاله، ما به معرفی حواله یا برات پرداخته و مزایا و معایب این ابزار مالی را بررسی کردهایم. با توجه به پیشرفت سیستمهای مالی، احتمالاً در آینده از ابزارهای مالی جدیدتری استفاده خواهد شد. نکته مهم این است که با افزایش دانش خود از طریق دوره های آموزش حسابداری، میتوانیم از تمام ابزارهای موجود به بهترین نحو استفاده نماییم.
مقالات مرتبط با برات یا حواله:
