فروش های غیر رسمی در اظهارنامه

جواب : فروش‌های غیررسمی و جایگاه آن‌ها در اظهارنامه عملکرد

یکی از موضوعات چالش‌برانگیز در تنظیم اظهارنامه مالیاتی، نحوه برخورد با فروش‌های غیررسمی یا همان فروش‌هایی است که برای آن‌ها فاکتور رسمی صادر نشده یا در سامانه مؤدیان و دفاتر قانونی ثبت نشده‌اند. طبق مقررات مالیاتی ایران، تمام درآمدهای مؤدی، اعم از رسمی یا غیررسمی، باید در اظهارنامه عملکرد سالانه منعکس شود. سازمان امور مالیاتی معمولاً با استفاده از داده‌های تراکنش‌های بانکی، گزارش‌های خرید و فروش فصلی (TTMS)، سامانه مؤدیان و سایر منابع به شناسایی درآمدهای پنهان اقدام می‌کند. بنابراین، حذف یا عدم افشای این فروش‌ها در اظهارنامه، ریسک بالای جرائم و مطالبه مالیات را به همراه دارد.

۱. الزام قانونی

طبق ماده ۹۵ قانون مالیات‌های مستقیم، همه اشخاص مکلف‌اند دفاتر و اسناد خود را بر اساس مقررات نگهداری و درآمد و هزینه‌های واقعی خود را در اظهارنامه درج کنند. این ماده به‌صراحت بیان می‌کند که عدم ثبت بخشی از درآمد، تخلف محسوب می‌شود. همچنین ماده ۹۷ اختیار تشخیص علی‌الرأس درآمد را در صورت عدم ارائه صحیح اسناد به سازمان امور مالیاتی می‌دهد.

۲. روش انعکاس در اظهارنامه

فروش‌های غیررسمی را می‌توان به دو شکل در اظهارنامه عملکرد درج کرد:

الف) تجمیع با فروش‌های رسمی:
بهترین و کم‌ریسک‌ترین روش این است که مبلغ فروش غیررسمی به فروش رسمی اضافه و در جمع فروش خالص (کد ۱۰۱ یا ۱۰۴ در جداول اظهارنامه) درج شود. به این ترتیب، کل فروش شرکت با واقعیت اقتصادی و گردش‌های مالی مطابقت دارد و سازمان مالیاتی نیز نمی‌تواند ادعا کند بخشی از درآمد کتمان شده است.

ب) ثبت به‌عنوان سایر درآمدها یا درآمدهای متفرقه:
در مواردی که به دلایل مدیریتی یا برای شفاف‌سازی، تمایز فروش رسمی و غیررسمی لازم است، می‌توان فروش‌های غیررسمی را در قسمت «سایر درآمدها» یا «درآمدهای متفرقه» اظهارنامه آورد. این روش باعث می‌شود صورت‌های مالی همچنان شفاف بماند، اما تفاوت بین فروش رسمی (دارای فاکتور و ثبت در سامانه مؤدیان) و فروش غیررسمی قابل تشخیص باشد.

۳. تبعات عدم افشا

اگر فروش‌های غیررسمی در اظهارنامه ذکر نشوند، احتمالاً سازمان مالیاتی با بررسی گردش‌های بانکی، اطلاعات تراکنش‌های پایانه‌های فروشگاهی و گزارش‌های خرید مشتریان، اختلاف درآمد را کشف خواهد کرد. در این صورت، علاوه بر مالیات متعلقه، جرائم سنگینی طبق ماده ۱۹۲ (عدم تسلیم اظهارنامه)، ماده ۱۹۳ (عدم نگهداری دفاتر) و ماده ۱۹۹ (کتمان درآمد) اعمال می‌شود.

۴. مثال کاربردی

فرض کنید شرکتی در سال ۱۴۰۳ دارای ۵ میلیارد تومان فروش رسمی ثبت‌شده در سامانه مؤدیان است. اما ۱ میلیارد تومان دیگر نیز فروش نقدی و غیررسمی داشته که در فاکتور رسمی ثبت نشده است. در اظهارنامه عملکرد دو راه دارد:

راه اول: فروش رسمی (۵ میلیارد) + فروش غیررسمی (۱ میلیارد) = ۶ میلیارد در جمع فروش خالص.

راه دوم: ۵ میلیارد در فروش خالص و ۱ میلیارد در «سایر درآمدها».

در هر دو حالت، کل درآمد ابراز می‌شود و شرکت از ریسک کتمان درآمد در امان خواهد بود.

۵. نتیجه‌گیری

در نهایت، توصیه می‌شود همه فروش‌ها، اعم از رسمی یا غیررسمی، در اظهارنامه درج شوند. شفافیت در ارائه اطلاعات، علاوه بر کاهش ریسک جرائم مالیاتی، به بهبود اعتبار شرکت در آینده و هنگام درخواست تسهیلات بانکی یا شرکت در مناقصات نیز کمک می‌کند. بهترین رویکرد، تجمیع همه فروش‌ها در جمع فروش اظهارنامه یا طبقه‌بندی شفاف آن‌ها به‌عنوان سایر درآمدهاست تا مغایرتی بین حساب‌های بانکی، دفاتر و اطلاعات ارسالی به سازمان امور مالیاتی وجود نداشته باشد.

دوره های آموزشی مرتبط با فروش های غیر رسمی در اظهارنامه

• آموزش اظهارنامه مالیاتی