اصطلاحات حسابداری طلا در صنف و بازار طلا و جواهر
اصطلاحات حسابداری طلا، مدیریت مالی و حسابداری در صنف طلا و جواهر با بسیاری از کسب و کارهای دیگر تفاوت ساختاری دارد و یکی از حساس ترین حوزه های مالی و تجاری محسوب می شود. فعالان صنف طلا و جواهر روزانه با اصطلاحات تخصصی و متعددی سروکار دارند.آشنایی با این مفاهیم نه تنها برای طلافروشان ضروری است، بلکه یک حسابدار نیز برای جلوگیری از خطاهای محاسباتی در دفاتر مالی، نیازمند گذراندن دوره های تخصصی آموزش حسابداری طلا است تا به طور کامل بر این مفاهیم مسلط شود. در ادامه این مقاله با رهبر حساب (راهبر حساب) با پرکاربردترین اصطلاحات در صنف طلا و جواهر و نقش آن ها در حسابداری این حوزه آشنا می شویم.
عیار طلا چیست و چرا اهمیت دارد؟
حتماً عبارت «عیار طلا» را زیاد شنیده اید؛ اما شاید به طور تخصصی ندانید که این عبارت چه مفهومی دارد و عیار و ارزش طلا چگونه محاسبه می شود. عیار طلا معیاری برای نشان دادن میزان خلوص طلا در یک قطعه زیورآلات، مصنوعات یا شمش است.
در سیستم سنتی یا پیمانه ای، طلای خالص ۲۴ عیار در نظر گرفته می شود که درصد خلوص آن ۹۹۹ از هزار است. در سیستم هزارتایی که استاندارد امروز بازار است، برای به دست آوردن عیار طلا، عدد عیار سنتی را بر ۲۴ تقسیم کرده و در ۱۰۰۰ ضرب می کنند. به عنوان مثال، برای طلای ۱۸ عیار، عدد ۱۸ را تقسیم بر ۲۴ می کنیم که به عدد ۰.۷۵۰ یا همان طلای ۷۵۰ می رسیم؛ بنابراین طلای ۱۸ عیار پیمانه ای، همان طلای ۷۵۰ عیار در سیستم هزارتایی است.
برای نمونه، طلای ۲۴ عیار تقریباً خالص است و ۹۹.۹ درصد آن از طلا تشکیل شده است. در مقابل، طلای ۱۸ عیار شامل ۷۵۰ واحد طلا در هزار واحد آلیاژ و ۲۵۰ واحد فلزات دیگر است. این فلزات می توانند شامل نقره، مس، نیکل یا پلاتین باشند.
عیار طلا تأثیر مستقیمی بر ویژگی هایی مانند قیمت، دوام و رنگ دارد. هرچه عیار بالاتر باشد، طلا خالص تر و نرم تر خواهد بود. به همین دلیل، طلای خالص معمولاً برای سرمایه گذاری (به صورت شمش) مناسب تر است، در حالی که طلاهای با عیار پایین تر برای ساخت جواهرات بادوام تر مورد استفاده قرار می گیرند. به طور کلی برای تعیین عیار، از اعداد مختلفی همچون 24K یا 18K یا 10K استفاده می شود. هر یک از این اعداد بیانگر وجود درصد مشخصی از طلا در یک شیء است. حرف انگلیسی K در کنار این اعداد، اولین حرف کلمه قیراط (Karat) است و از آن برای نمایش درصد خلوص طلا استفاده می کنند.
بررسی کد حک شده روی طلا
اکثر زیورآلات، شمش ها و سکه های ساخته شده از فلز طلا دارای کدی هستند که عیار آن ها را نشان می دهد. برای مثال عدد ۹۹۹ حک شده روی طلا نشان دهنده عیار ۲۴ و عدد ۷۵۰ نشان دهنده عیار ۱۸ است. این حکاکی ها معمولاً در قسمت های پنهان زیورآلات مانند داخل حلقه یا روی قفل گردنبند قرار دارند. بررسی وجود مهر تأیید کارگاه سازنده به اطمینان از اصالت قطعه طلایی که دارید کمک می کند. کد مخصوص هر یک از انواع عیار طلا را می توانید در جدول زیر مشاهده کنید:
فرق عیار ۷۵۰ با ۷۴۰ چیست؟
عیار ۷۵۰ یعنی در هر هزار واحد آلیاژ، ۷۵۰ واحد طلای خالص وجود دارد که همان استاندارد رایج طلای ۱۸ عیار در ایران است. عیار ۷۴۰ کمی پایین تر است و به معنای وجود ۷۴۰ واحد طلا در هزار واحد آلیاژ می باشد. این تفاوت کوچک حدود ۱.۳۳ درصد اختلاف در خلوص ایجاد می کند. طلافروشان هنگام خرید طلا از مشتری، معمولاً قیمت را بر اساس عیار ۷۴۰ محاسبه می کنند تا ریسک ناخالصی احتمالی، وجود لحیم در قطعه یا افت وزن طلا هنگام ذوب پوشش داده شود.
بار طلا چیست؟
بین بار طلا و عیار آن رابطه مستقیمی وجود دارد. مقدار فلزات پایه ای که با شمش طلای خالص ترکیب می شود تا عیار آن پایین آمده و به عیار استاندارد (مثلا ۱۸) برسد، بار طلا یا آلیاژ نامیده می شود. با اضافه کردن بار به طلای خالص، عیار اصلی آن کم شده و در مقابل باعث تغییر رنگ و مستحکم تر شدن آن می شود. فلزاتی مانند نقره، مس، پلاتین، ایریدیوم، نیکل، پالادیوم و همچنین بار سوزنی یا ساچمه ای به عنوان بار در این صنف مورد استفاده قرار می گیرند.
مظنه طلا چیست؟
مظنه طلا نیز یکی از اصطلاحات کلیدی بازار طلا است که افراد عادی کمتر این کلمه را شنیده اند، اما طلافروشان و به ویژه آب شده فروشان و حسابداران این صنف از این کلمه بسیار استفاده می کنند. منظور از مظنه طلا، قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار (با خلوص ۷۰۵) است.
یک مثقال معمولی در سیستم وزنی برابر با ۴.۶۰۸۳ گرم است، اما در طلافروشی مبنای قیمت دهی اولیه، یک مثقال بر اساس طلای ۱۷ عیار (خلوص ۷۰۵) در نظر گرفته می شود. پس مهم ترین فرض اشتباه در مورد مظنه طلا که می گویند «مظنه واحد وزن طلا است» را کنار بگذارید؛ مظنه واحد قیمت است نه وزن. مظنه اصلی ترین شاخص قیمت گذاری در بازار طلای ایران است؛ بنابراین هر نرم افزار حسابداری طلا باید امکان محاسبه قیمت طلا بر مبنای مظنه روز را داشته باشد.
فرمول تبدیل مظنه به طلای 18 عیار ( 750 سیستم هزارتایی ) :
همان طور که گفتیم مظنه قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار است؛ حال اگر طلایی داشته باشیم که عیار آن 17 نباشد، از فرمول زیر محاسبه می شود:
مظنه*{وزن طلا/4.3318}=قیمت طلای 18 عیار
عوامل مؤثر بر قیمت مظنه چیست؟
قیمت طلا در بازار جهانی: قیمت طلا در بازار جهانی بر اساس موارد زیادی نوسان می کند. میزان عرضه و تقاضا، نوسانات ارزی، شرایط سیاسی و اقتصادی و رویدادهای طبیعی و اجتماعی برخی از مهم ترین عواملی هستند که می توانند بر قیمت جهانی طلا تأثیر بگذارند. معمولاً هرچه قیمت طلا در بازار جهانی افزایش پیدا کند، مظنه طلا نیز در ایران افزایش پیدا خواهد کرد؛ مگر در صورتی که نرخ ارز در داخل کشور بیشتر از افزایش نرخ طلای جهانی کاهش پیدا کند.
نرخ ارز: قیمت طلا در بازار جهانی بر اساس دلار آمریکا مشخص می شود و برای خرید و فروش طلا در کشورهای مختلف، این قیمت باید به ارز ملی آن کشور تبدیل شود. به همین علت در صورت ثابت ماندن یا افزایش نرخ طلای جهانی، هرچه نرخ ارز (دلار) در ایران افزایش پیدا کند، مظنه طلا نیز افزایش می یابد.
عیار طلا: هرچه عیار طلا بالاتر باشد، به این معنی است که خلوص طلا بالاتر است. به همین علت هرچه عیار طلا بیشتر باشد قیمت آن نیز افزایش می یابد. (لازم به ذکر است مظنه جهانی طلا، همان قیمت اونس در بازارهای جهانی است که بر حسب دلار و برای طلای با عیار ۲۴ محاسبه می شود).
هزینه های جانبی: برخی از هزینه های جانبی مانند هزینه های حمل و نقل، بیمه، بازاریابی، کارمزد و مالیات می توانند در افزایش قیمت مظنه طلا نسبت به قیمت خام طلا تأثیرگذار باشند.
منابع معتبر برای مشاهده قیمت لحظه ای مظنه طلا
برای اطلاع از قیمت بروز و لحظه ای مظنه طلا، باید از منابع رسمی و معتبر بازار طلا و جواهر یا شبکه های جامع اطلاع رسانی طلا و ارز کشور استفاده کرد تا اطلاعات به صورت دقیق، ثانیه ای و بدون واسطه در اختیار حسابدار و طلافروش قرار گیرد.
انگ طلا و فرآیند ری گیری چیست؟
احتمالاً شما هم در هنگام خرید طلای آب شده عبارت «انگ» را شنیده اید. انگ طلا به معنای کدی است که روی قطعات طلا (به خصوص طلای آب شده) حک می شود و مثل شناسنامه و کد رهگیری آن قطعه عمل می کند. زمانی که طلای آب شده را خریداری می کنید، به شما یک شماره پاکت داده می شود. این شماره پاکت همان چیزی است که به آن انگ طلا نیز می گویند.
علت این نام گذاری به قرار دادن عیار طلا و نتیجه بررسی آن در آزمایشگاه در یک پاکت مخصوص مربوط می شود. شماره ای که روی این پاکت و طلای ری گیری شده حک می شود را شماره پاکت یا کد طلا می نامند. این کد برای آزمایشگاه های تهران معمولاً شش رقمی و برای آزمایشگاه های شهرهای دیگر چهار رقمی است و از طریق سامانه های استعلام قابل پیگیری است.
ری گیری طلا چیست؟
برای درک بهتر مفهوم انگ، باید با فرآیند ری گیری آشنا باشید. فرض کنید طلاهای متفرقه و کهنه ذوب شده اند. در این حالت طلاساز یا معامله گر نمی تواند عیار دقیق این قالب ذوب شده را تشخیص دهد. به همین دلیل تکه ای از آن را به آزمایشگاه های مخصوص (ری گیری) می فرستند تا با انجام آزمایش های دقیق شیمیایی و حرارتی، عیار دقیق آن مشخص شود. پس از تشخیص عیار، شماره پاکت یا همان «انگ طلا» روی شمش آب شده حکاکی می شود.
اجزای تشکیل دهنده شناسنامه یا انگ طلا:
کد کارگاه / آزمایشگاه: نشان می دهد که قطعه طلا در کدام آزمایشگاه سنجش عیار شده است.
شماره سریال: هر قطعه طلا یک شماره سریال منحصر به فرد دارد که آن را متمایز می کند.
عیار طلا: میزان خلوص دقیق طلا را نمایش می دهد.
تفاوت انگ طلا و عیار:
عیار طلا نشان دهنده میزان خلوص طلا در یک قطعه است و معمولاً به صورت یک عدد مانند ۲۴، ۱۸ یا ۱۴ بیان می شود. در مقابل، انگ طلا یک کد شناسایی ۴ تا ۶ رقمی است که روی مصنوعات یا طلای آب شده حک می شود و به عنوان یک کد رهگیری برای تأیید اصالت و مشخصات طلا در سامانه های رسمی قابل استعلام است. در واقع، عیار نشان دهنده خلوص و انگ مشخص کننده اطلاعات قانونی و تأیید اصالت آن است.
واحدهای اندازه گیری طلا در حسابداری
اندازه گیری طلا در حسابداری صنف طلا با واحدهای وزنی مشخصی نظیر گرم، مثقال، سوت و اونس انجام می شود که ترزیق دقیق آن ها به سیستم مالی اهمیت بالایی دارد.
۱. سوت؛ کوچک ترین واحد اندازه گیری طلا
سوت کوچک ترین واحد اندازه گیری طلا و جواهر است که معادل همان «میلی گرم» (یک هزارم گرم) در نظر گرفته می شود. هر گرم طلا معادل ۱۰۰۰ سوت است.
مهم ترین نکته در حسابداری طلا، نحوه محاسباتی و خواندن این واحد روی ترازو است. معمولاً در حسابداری بازار طلا، وزن ها تا دو رقم بعد از اعشار نوشته می شوند؛ ولی هنگام بیان شفاهی و ثبت در فاکتور، رقم مورد نظر را تا سه رقم بعد از اعشار می خوانند. به عنوان مثال، اگر ترازوی دیجیتال عدد ۵.۴۵ را نشان دهد، در صنف طلا به صورت «۵ گرم و ۴۵۰ سوت» بیان و ثبت می شود. در صورتی که به رقم سوم اعشار (صفر فرضی یا واقعی) توجه نشود، حساب کتاب وزنی طلا دچار مغایرت شدید خواهد شد.
۲. قیراط؛ واحد وزنی سنگ های قیمتی
علت استفاده از واحد قیراط برای اندازه گیری سنگ های قیمتی و نیمه قیمتی (مثل الماس و زمرد) این است که این سنگ ها در قطعات بسیار کوچک نیز ارزش بالایی دارند. محاسبه و بیان واحد قیراط راحت تر از سوت است. هر قیراط معادل ۲۰۰ سوت (یا ۰.۲ گرم) است؛ بنابراین یک گرم طلا معادل ۵ قیراط می باشد. قیراط فقط وزن سنگ را حساب می کند نه اندازه هندسی آن را همچنین یک قیراط برابر با یک بیت و یکم از یک مثقال است.
۳. مثقال طلا
مثقال واحد اندازه گیری رایجی برای به دست آوردن وزن طلا در کشورهای اسلامی و به ویژه ایران است. در روش های سنتی وزن ۲۴ نخود معادل یک مثقال بیان می شد و هر مثقال معمولی برابر ۴.۶۰۸۳ گرم است. در بازار طلای ایران، مبنای محاسبات طلا بر اساس یک مثقال طلای ۱۷ عیار (خلوص ۷۰۵) انجام می شود. برای جا به جایی های مالی، حسابداران باید بدانند که یک مثقال شرعی معادل ۱۸ نخود (۳.۴۵۶ گرم) است، اما مثقال صیرفی یا بازار طلا همان ۴.۶۰۸۳ گرم است.
۴. اونس تروا (Ounce)
اونس یک واحد بین المللی برای اندازه گیری جرم فلزات گرانبها مانند طلا، نقره و پلاتین است که با نماد Oz نشان داده می شود. هر اونس تروا برابر با ۳۱.۱۰۳۴۷۶۸ گرم طلای خالص (۲۴ عیار) است. وقتی در اخبار مالی شنیده می شود که قیمت جهانی طلا به رقمی رسیده است، منظور قیمت این واحد وزنی از طلای خالص است.
نحوه محاسبه و تبدیل اونس جهانی به طلای ۱۸ عیار در ایران:
یک اونس طلا برابر با ۳۱.۱۰۳۵ گرم طلای ۲۴ عیار است. برای تبدیل این وزن به طلای ۱۸ عیار، باید وزن اونس را در ۲۴ ضرب و بر ۱۸ تقسیم کنیم (یا به عبارتی وزن اونس را تقسیم بر خلوص ۰.۷۵ کنیم):
بنابراین، یک اونس طلای خالص، معادل حدوداً 23.3276 گرم طلای ۱۸ عیار در بازار ایران ارزش وزنی دارد. دانستن این فرمول محاسباتی برای تحلیل رفتارهای قیمت داخلی بر اساس انس جهانی برای حسابداران و سرمایه گذاران حیاتی است.
طلای شکن چیست؟
طلای شکن، اصطلاحی فنی در دنیای زرگری و جواهرسازی است. طلای شکن به نوعی از طلا اطلاق می شود که میزان ناخالصی آن بسیار بالا بوده و از استحکام و انعطاف کافی برخوردار نیست. این نوع از طلا به راحتی ترک برداشته یا می شکند و قابلیت چکش خواری خود را از دست داده است؛ به طوری که نمی توان از آن در ساخت طلاهای زینتی استفاده کرد.
علت شکن شدن طلا چیست؟
ذوب طلا فرآیند حساسی است و بی توجهی به دو عامل زیر باعث ایجاد طلای شکن می شود:
وجود ناخالصی در طلای ذوب شده: اگر قبل از ذوب، ناخالصی هایی مانند نگین های تزئینی، چسب یا سنگ های اتمی از طلا جداسازی نشوند، طلا شکننده می شود.
نرسیدن طلا به نقطه ذوب مناسب: اگر قبل از اینکه طلا به نقطه ذوب کامل برسد و ناخالصی ها از آن جدا شوند، بار ریخته شود، طلای حاصل شکن خواهد بود.
تفاوت طلای شکن با طلای شکسته و طلای سوخته:
طلای شکسته: همان طلا و جواهرات قدیمی و مستعمل (متفرقه) مشتریان است که دچار آسیب فیزیکی شده اند (مثل پاره شدن زنجیر).
طلای سوخته: طلای کهنه ای است که در اثر تماس با مواد شیمیایی یا استفاده طولانی مدت، درخشندگی اولیه خود را از دست داده و نیاز به قالکاری و پرداخت مجدد دارد اما ساختار آن سالم است.
طلای شکن: طلایی است که ساختار آلیاژ آن به دلیل وجود مواد زائد در زمان ذوب، ترد و شکننده شده است. خرید طلای شکن به عنوان سرمایه گذاری به هیچ وجه توجیه اقتصادی ندارد چرا که موقع فروش با کسر قیمت بالایی مواجه می شود.
تیزاب سلطانی و مراحل عیارسنجی سنتی
تیزاب یک محلول بسیار خورنده و اسیدی است که از مخلوط اسید نیتریک غلیظ و هیدروکلریک اسید غلیظ (اغلب با نسبت حجمی یک به سه) ساخته می شود. این ترکیب اسیدی قدرتمند می تواند فلزاتی مانند طلا و پلاتین را در خود حل کند.
مرسوم ترین روش سریع برای سنجیدن عیار زیورآلات و قطعاتی نظیر سکه های پارسیان در مغازه، استفاده از سنگ محک و تیزاب است. برای این کار، طلا را روی سنگ کوارتز یا سنگ محک می کشند تا ردی از فلز روی سطح سنگ باقی بماند و سپس یک قطره تیزاب روی آن می ریزند:
عدم واکنش: اگر رد طلا واکنشی نشان نداد و پاک نشد، یعنی عیار آن با عیار تیزاب هم تراز (معمولا ۱۸) است.
کم رنگ شدن: اگر خط طلا کم رنگ شد، یعنی عیار فلز کمتر از عیار تیزاب است.
پاک شدن خط: اگر خط طلا به طور کامل محو شد، فلز مورد نظر یا طلا نیست و یا عیار بسیار پایینی دارد.
عیار پس چیست؟
در اصطلاحات بازار طلا، منظور از «عیار پس»، طلاهایی هستند که پس از ذوب و ارسال به آزمایشگاه ری گیری، مشخص می شود عیار آن ها کمتر از عیار شرطی معامله شده (مثلاً کمتر از ۱۸ یا ۷۵۰) است. این ما به التفاوت وزنی و ریالی باید در دفاتر حسابداری به عنوان کسری عیار ثبت شود.
اجرت طلا چیست و چگونه محاسبه می شود؟
منظور از اجرت طلا، هزینه ای است که طلاساز در ازای طراحی، تراشکاری و ساخت یک قطعه مصنوعات از بنکدار یا طلافروش دریافت می کند و در نهایت به قیمت هر گرم طلای خام افزوده می شود. اجرت ساخت صرفاً زمانی که قصد خرید طلای نو را داشته باشید لحاظ می شود و هنگام فروش طلا توسط مشتری به عنوان طلای مستعمل، این اجرت کاملاً کسر می گردد. اجرت قطعات به دلیل پیچیدگی طراحی، استفاده از تکنولوژی های مدرن یا وارداتی بودن (مانند طلاهای ساخت ایتالیا یا هند) متفاوت است.
روش های عمده محاسبه اجرت ساخت طلا در حسابداری:
محاسبه اجرت به تومان (مبلغ ثابت): در این روش یک نرخ مشخص و ثابت به تومان برای هر گرم ساخت تعیین می شود. این مبلغ ضرب در وزن قطعه طلا شده و به فاکتور اضافه می گردد. در این روش، نوسانات قیمت روز طلای خام تأثیری روی میزان اجرت ندارد.
محاسبه اجرت درصدی: در این روش که پرکاربردترین متد بازار است، درصدی از قیمت لحظه ای طلای خام به عنوان اجرت در نظر گرفته می شود. فرمول آن به این صورت است:
محاسبه اجرت ترکیبی (تومان و درصد): در این روش، هم یک مبلغ ثابت تومانی و هم یک درصد مشخص از قیمت طلا با یکدیگر جمع می شوند تا اجرت نهایی یک گرم به دست آید:
جدول وضعیت اجرت انواع طلا در فاکتورهای مالی:
مدیریت مالی صنف طلا؛ فراتر از یک حسابداری ساده!
همان طور که در این مقاله بررسی شد، پیچیدگی های محاسباتی عیار، مظنه، انگ، عیار پس و اجرت های ترکیبی در صنف طلا و جواهر، شانس بروز خطا را در حسابداری دستی یا استفاده از نرم افزارهای عمومی به شدت بالا می برد. یک اشتباه کوچک در ثبت محاسبات سوت یا اشتباه در فرمول های تبدیل وزنی، می تواند منجر به زیان های مالی سنگین و غیرقابل جبران شود. یک اشتباه کوچک در ثبت محاسبات سوت یا اشتباه در فرمول های تبدیل وزنی، می تواند منجر به زیان های مالی سنگین شود. علاوه بر این، با توجه به قوانین جدید مالیاتی، استفاده از یک نرم افزار یکپارچه که قابلیت اتصال به دستگاه کارتخوان متصل به سامانه مودیان را داشته باشد، برای صدور بی دردسر صورتحساب الکترونیکی و جلوگیری از جرایم مالیاتی امری حیاتی است.
اگر به دنبال یک سیستم دقیق، بدون خطا و منطبق بر آخرین استانداردهای محاسباتی صنف طلا و جواهر هستید، نرم افزار حسابداری راهبر سیستم بهترین دستیار مالی شما خواهد بود. برای دریافت دموی رایگان و مشاوره تخصصی با کارشناسان ما، همین امروز با ما تماس بگیرید یا فرم زیر را تکمیل فرمایید. دریافت دموی نرم افزار حسابداری طلا
آیا هنوز در مورد اصطلاحات بازار طلا، نحوه محاسبه اجرت ها یا امکانات نرم افزاری ابهامی دارید؟ پیشنهاد می کنیم به بخش پرسش و پاسخ کافه سوال رهبرحساب مراجعه کنید و یا سوالات خود را در قسمت نظرات همین مقاله بنویسید تا کارشناسان ما در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
