پرداخت حقوق ایام کارآموزی

جواب :یکی از پرسش‌های مهم و مکرر در روابط کار میان کارگر و کارفرما این است که آیا در دوره آموزش پیش از شروع کار یا در حین اشتغال، پرداخت حقوق الزامی است یا خیر؟ پاسخ صریح قانون کار جمهوری اسلامی ایران به این مسئله، مثبت است؛ یعنی حتی در دوره آموزشی نیز کارگر مستحق دریافت مزد می‌باشد، و این حکم ریشه در اصول بنیادین عدالت کاری و حمایت از نیروی انسانی دارد.

بر اساس ماده ۳۵ قانون کار، مزد عبارت است از وجه نقد یا غیرنقدی که در مقابل کار انجام‌شده به کارگر پرداخت می‌گردد. در نگاه نخست ممکن است تصور شود چون در دوره آموزش، کارگر هنوز کاری برای کارفرما انجام نداده است، مزد تعلق نمی‌گیرد؛ اما قانون‌گذار با رویکرد حمایتی خود، آموزش را بخشی از فرآیند اشتغال دانسته است، زیرا کارگر در این دوره وقت، توان و انرژی خود را صرف کسب توانایی مورد نیاز برای انجام وظایف شغلی می‌کند. این صرف زمان و حضور مستمر تحت نظارت کارفرما، در حکم انجام کار به نفع کارفرما تلقی می‌شود.

آیین‌نامه‌های اجرایی و مواد تکمیلی قانون کار نیز تأکید دارند که هرگونه آموزش ضمن خدمت یا پیش از شروع کار، اگر بر اساس دستور یا نیاز کارفرما صورت گیرد، باید با پرداخت دست‌مزد همراه باشد. تنها استثنا، زمانی رخ می‌دهد که آموزش به انتخاب شخصی و بدون الزام کارفرما باشد؛ در این حالت، رابطه استخدامی و تعهد پرداخت مزد شکل نمی‌گیرد.

اگر آموزش در قالب قرارداد کارآموزی انجام گیرد، ماده ۱۱۲ تا ۱۱۹ قانون کار مقررات خاصی دارد. در این حالت نیز، کارآموز مشمول دریافت «حق‌الزحمه» است که معمولاً درصدی از حداقل مزد قانونی را تشکیل می‌دهد. هدف از این حکم جلوگیری از استثمار نیروهای تازه‌کار و حفظ کرامت انسانی آنان در دوران ورود به بازار کار است.

از منظر عملی و حقوقی، اگر کارفرما در دوره آموزشی از پذیرش تعهد پرداخت مزد خودداری کند یا دوره را طولانی‌تر از حد متعارف کند، کارگر می‌تواند به هیئت تشخیص اداره کار مراجعه و ادعای مزد معوق خود را مطرح کند. در این مرحله، حضور کارگر و دستور کارفرما برای شرکت در آموزش به‌عنوان «دلیل اشتغال» تلقی می‌شود و رأی به نفع کارگر صادر خواهد شد.

در نتیجه، قانون کار ایران آموزش را نه یک فعالیت جدا از اشتغال، بلکه جزئی از فرایند کار و حق مسلم کارگر می‌داند. چون در هر صورت، کارگر در اختیار کارفرماست، و وقتی فرد تحت نظم، کنترل و دستور کاری کارفرما قرار دارد، مستحق دریافت حقوق خواهد بود—even اگر عنوان آن دوره آموزشی باشد.

دوره های آموزشی مرتبط با پرداخت حقوق ایام کارآموزی 

• آموزش حقوق و دستمزد