در روش فایفو فرض بر این است که کالاهایی که زودتر خریداری شده اند، زودتر هم به فروش می رسند. بنابراین بهای تمام شده کالای فروش رفته بر اساس قیمت های قدیمی تر ثبت می شود و موجودی پایان دوره با قیمت های جدیدتر و بالاتر در دفاتر منعکس می گردد. در اقتصاد تورمی که قیمت ها دائما افزایشی هستند، این موضوع باعث می شود بهای تمام شده فروش کمتر از واقعیت اقتصادی باشد و در نتیجه سود حسابداری افزایش پیدا کند. افزایش سود حسابداری به طور مستقیم منجر به افزایش سود مشمول مالیات و در نهایت پرداخت مالیات بیشتر می شود. اگرچه موجودی پایان دوره در این روش عددی بزرگ تر و به ظاهر قوی تر در ترازنامه نشان می دهد، اما این سود عمدتا اسمی است و الزاما به معنای بهبود واقعی وضعیت مالی شرکت نیست.
در مقابل، روش میانگین موزون قیمت خرید کالاها را تعدیل می کند. در این روش، متوسط قیمت خرید کل موجودی محاسبه و برای بهای تمام شده فروش و همچنین موجودی پایان دوره استفاده می شود. در نتیجه اثر نوسانات شدید قیمت کاهش می یابد و عدد بهای تمام شده فروش به واقعیت اقتصادی نزدیک تر می شود. در شرایط تورمی، این امر باعث می شود سود شناسایی شده منطقی تر باشد و به شکل مصنوعی افزایش پیدا نکند. کاهش سود شناسایی شده نسبت به روش فایفو، به طور مستقیم موجب کاهش مالیات عملکرد می شود که از نگاه مالیاتی یک مزیت مهم محسوب می گردد.
از نظر قوانین مالیاتی ایران، هر دو روش فایفو و میانگین قابل قبول هستند، به شرط آنکه واحد اقتصادی در استفاده از روش انتخابی ثبات داشته باشد و آن را به صورت سلیقه ای تغییر ندهد. با این حال، تجربه عملی نشان می دهد که روش فایفو در شرایط تورمی معمولا حساسیت کمتری از سوی ممیزان ایجاد نمی کند، چون سود بالاتر گزارش می شود، اما در عوض فشار مالیاتی و خروج وجه نقد از شرکت را افزایش می دهد. در حالی که روش میانگین با سود متعادل تر، ریسک مالیاتی کمتری داشته و از نظر جریان نقدینگی برای بنگاه اقتصادی مناسب تر است.
از منظر مدیریتی نیز موضوع قابل توجه است. در روش فایفو، سود بالا ممکن است تصمیم گیران را دچار خطای تحلیل کند، در حالی که این سود ناشی از تورم است نه عملکرد واقعی. اما روش میانگین تصویری واقعی تر از حاشیه سود، قیمت تمام شده و عملکرد عملیاتی ارائه می دهد و مبنای مناسب تری برای تصمیم گیری های مدیریتی فراهم می کند.
در جمع بندی می توان گفت که در شرایط تورمی اقتصاد ایران، با هدف کنترل مالیات، حفظ نقدینگی و ارائه گزارش های مالی واقع بینانه، روش میانگین موزون نسبت به فایفو انتخاب درست تر و منطقی تری است. روش فایفو بیشتر در شرایط ثبات قیمتی کاربرد دارد و در فضای تورمی معمولا به ضرر بنگاه اقتصادی تمام می شود.
