اظهارنامه ارزش افزوده – کالا و خدمات معاف موضوع تبصره (۲) و (۳) ماده (۸) قانون

در قانون مالیات بر ارزش افزوده، مطابق تبصره‌های (۲) و (۳) ماده (۸)، مؤدیانی که کالا یا خدمات معاف از VAT عرضه می‌کنند، حق استفاده از اعتبار مالیاتی مربوط به نهاده‌ها، مواد اولیه یا خدمات مصرفی در تولید یا ارائه آن کالاهای معاف را ندارند. از این‌رو، سامانه اظهارنامه وظیفه دارد بخشی از مالیات خرید را که به معاف‌ها تعلق دارد، غیرفعال یا مسترد نکند.

اما سامانه هیچ دسترسی مستقیم به تفکیک «خرید معاف» و «خرید مشمول» در سطح فاکتور ندارد. مبنای محاسبه سیستم، نسبت فروش‌های مشمول به کل فروش‌ها در همان دوره است. به زبان ساده:

۱. مجموع فروش‌های مشمول مالیات در دوره مشخص می‌شود (فروش‌هایی که در گزارش فروش، دارای مالیات و عوارض هستند).

۲. مجموع کل فروش‌ها (مشمول و معاف) تعیین می‌گردد.

۳. سامانه نسبت فروش مشمول به کل فروش را محاسبه می‌کند.

۴. سپس این نسبت به کل «مالیات خرید و واردات» دوره اعمال می‌شود تا بخشی از مالیات خرید که مرتبط با فروش‌های معاف است خودکارا کسر گردد.

فرمول ساده تخمینی سیستم به شکل زیر است:

اعتبار قابل پذیرش = مالیات خرید × (فروش مشمول / کل فروش)

برای نمونه، اگر شرکت در یک دوره:

• فروش مشمول: ۶۰۰ میلیون ریال
• فروش معاف: ۴۰۰ میلیون ریال
• مالیات خرید نهاده‌ها: ۸۰ میلیون ریال

باشد، سامانه فقط ۸۰ × (۶۰۰÷۱۰۰۰) = ۴۸ میلیون ریال را به عنوان اعتبار مالیاتی مجاز محسوب می‌کند و مانده ۳۲ میلیون ریال را در ردیف «مالیات و عوارض مربوط به نهاده‌های فروش معاف» نمایش می‌دهد.

به‌عبارت دقیق، تشخیص سامانه بر اساس محاسبه تناسبی فروش‌هاست نه بر مبنای فاکتورهای منفرد و این روش در دستورالعمل سازمان امور مالیاتی به‌منظور جلوگیری از استرداد مالیات خرید مرتبط با فروش‌های معاف تصریح شده است. مؤدی در صورت دارا بودن مستندات تفکیکی (مثل حساب‌های مستقل برای فعالیت‌های معاف/مشمول) می‌تواند اصلاح نسبت واقعی را از طریق اداره ممیز مطالبه کند.