شکایت کارگر بدون قرارداد کار؛ راه‌های اثبات رابطه کاری

جواب : قرارداد کار در روابط کاری میان کارگر و کارفرما اهمیت زیادی دارد، اما باید توجه داشت که قرارداد کار تنها یکی از ادله اثبات رابطه کاری در مراجع حل اختلاف اداره کار است و نبود آن به معنای از بین رفتن حق شکایت کارگر یا غیرممکن بودن اثبات رابطه کارگری و کارفرمایی نیست. بسیاری از کارگران به دلایل مختلف بدون قرارداد مکتوب مشغول به کار می شوند، اما قانون کار ایران برای حمایت از حقوق آنان راه های دیگری را نیز برای اثبات این رابطه در نظر گرفته است.

در مراجع حل اختلاف اداره کار، اصل بر بررسی واقعیات و اوضاع و احوال موجود در محیط کار است. بنابراین اگر کارگری قرارداد مکتوب نداشته باشد، همچنان می تواند با ارائه دلایل و قرائن مختلف نشان دهد که در یک کارگاه یا نزد یک کارفرما مشغول به کار بوده است. هیأت های تشخیص و حل اختلاف اداره کار معمولا مجموعه ای از مدارک، شواهد و قرائن را بررسی می کنند و بر اساس مجموع آنها درباره وجود رابطه کاری تصمیم می گیرند.

یکی از مهم ترین دلایل برای اثبات رابطه کاری، واریز حقوق یا مزایا به حساب بانکی کارگر است. اگر کارفرما در طول مدت همکاری مبلغی را به عنوان حقوق یا دستمزد به حساب فرد واریز کرده باشد، این موضوع می تواند نشانه ای از وجود رابطه کارگری و کارفرمایی باشد. حتی اگر در توضیحات واریز نیز به حقوق یا دستمزد اشاره شده باشد، ارزش اثباتی آن بیشتر خواهد بود.

فیش حقوقی، رسید دریافت وجه یا سایر اسناد مالی نیز از جمله مدارکی هستند که می توانند رابطه کاری را نشان دهند. گاهی کارفرما برای پرداخت دستمزد رسیدی از کارگر دریافت می کند یا فیش حقوقی صادر می شود. این اسناد در صورت ارائه به اداره کار می توانند یکی از دلایل مهم برای اثبات اشتغال کارگر در آن مجموعه باشند.

مکاتبات و پیام های مرتبط با کار نیز امروزه اهمیت زیادی در اثبات رابطه کاری دارند. پیام های رد و بدل شده در شبکه های اجتماعی، پیامک ها، ایمیل ها یا مکاتبات در سیستم های اداری که در آنها درباره انجام کار، دستور کاری، ساعات کار یا مسائل شغلی صحبت شده باشد، می توانند نشان دهند که فرد در آن مجموعه مشغول فعالیت بوده است.

حضور و غیاب در محل کار نیز یکی از قرائن مهم محسوب می شود. اگر کارگاه دارای سیستم حضور و غیاب باشد یا نام کارگر حتی برای مدتی در لیست بیمه ثبت شده باشد، این موارد می توانند دلیلی بر وجود رابطه کاری باشند. حتی ثبت بیمه برای مدت کوتاه نیز می تواند نشان دهد که فرد در آن محل کار فعالیت داشته است.

شهادت شهود نیز از جمله دلایل مهم در پرونده های اداره کار است. همکاران، نگهبان محل کار، حسابدار مجموعه یا حتی افراد معتمد محلی که از اشتغال فرد در آن کارگاه اطلاع دارند، می توانند در هیأت های رسیدگی شهادت دهند. این شهادت ها در کنار سایر قرائن می تواند نقش مهمی در اثبات رابطه کاری داشته باشد.

علاوه بر این، برخی مدارک مانند برگه ماموریت، کارت شناسایی محل کار، معرفی نامه ها یا هر سندی که نشان دهد فرد به عنوان نیروی آن مجموعه فعالیت می کرده است، می تواند به عنوان دلیل مورد استناد قرار گیرد.

همچنین کارگر می تواند از اداره کار درخواست تحقیق محلی یا بازرسی از کارگاه را مطرح کند. در این حالت، بازرسان اداره کار با مراجعه به محل کارگاه و بررسی شرایط، از افراد حاضر در محل تحقیق می کنند و گزارشی تهیه می شود که می تواند در روند رسیدگی بسیار موثر باشد. همچنین امکان استعلام از کارگاه یا بررسی سوابق مرتبط نیز وجود دارد.

در نهایت باید گفت که هیأت های تشخیص و حل اختلاف اداره کار صرفا به وجود یا نبود قرارداد مکتوب توجه نمی کنند، بلکه مجموع شرایط، قرائن و مدارک ارائه شده را بررسی می کنند. بنابراین حتی اگر کارگری قرارداد کتبی نداشته باشد، همچنان می تواند با استفاده از دلایل مختلف رابطه کاری خود را اثبات کرده و حقوق قانونی خود را مطالبه کند.

دوره های آموزشی مرتبط با شکایت کارگر بدون قرارداد کار؛ راه‌های اثبات رابطه کاری

• آموزش سامانه مودیان